’s Werelds duistere wolken

’s Werelds duistere wolken

Het kan uiteindelijk allemaal best meevallen. In het verleden is gebleken dat Europa het nodige aankan. Zolang we onze ‘rationaliteit’ maar blijven gebruiken en onze kalmte bewaren, dan hebben terroristische aanslagen als die op maandagavond 19 december 2016 in Berlijn geen effect op ons. Niet omdat het Europa onverschillig is. Deze gematigde houding is een overlevingsstrategie en behoedt het werelddeel voor destabilisering. De levensdrift is sterker dan de doodsdrift.

Wie zich door de angst niet wil laten meeslepen zal gewoon moeten doorgaan met zijn of haar eigen leven. Neem het ter kennisgeving en zwijg erover. Maar een aloud spreekwoord zegt dat wie zwijgt toestemt. Echter van instemming is hier geen sprake. Het zwijgen is het onvermogen om op het “Ungeheuer” te reageren dat buiten elke taal en rationaliteit ligt. Zo schreven de literaire grootheden Wieringa en Grunberg ons het probate middel voor van een stevige vrijpartij om de verschrikkingen op afstand te houden en het leven al vrijende te vieren. Het doet me denken aan de film van Werner Herzog getiteld Nosferatu uit 1979, waar iedereen doorfeestte tot het bittere einde. Zelfs de filosoof Ger Groot die ik normaliter hoog inschat schreef in de Trouw:

“Hoe verbijsterend ook, hij [terreur] was deel van het leven geworden, gaf mensen een onverstoorbare waardigheid – en de kracht om te doen wat ze altijd al deden. Het geheim van onze  onverstoorbaarheid is de gewenning”

Het geheim is dat we een extreme ervaring van dergelijke proporties niet bevatten. Geweld openbaart plotseling de machteloosheid. Nu ben ik het er mee eens dat in vele gevallen emotie een slechte raadgever is, maar hoe denkt iemand alles onder controle te hebben op het gebied van het onmenselijke? Trouwens, hoeveel rationaliteit zit er  niet in emotie en andersom? Zijn ze überhaupt wel van elkaar te scheiden?

Emotionele impulsen kunnen de weg voorbereiden van het Nazisme, zo redeneert men. Het volgende stuk laat relativeringen zien van nog zo’n zachte heelmeester. We komen onzinnige vergelijkingen tegen zoals dat het aantal slachtoffers door aanslagen veel kleiner is dan wat in het verkeer en aan kanker overlijdt. Tel daarbij de 4900 mensen op die tijdens hun oversteek van Afrika naar Europa in de Middellandse Zee zijn verdronken, dan is meteen het dodenaantal door terreuraanslagen aanzienlijk gebagatelliseerd. Maar de bewuste risico’s die de Afrikanen hebben genomen dankzij de miljoenen dollars verdienende mensensmokkelaars zijn geen enkele vergelijking met de willekeurige slachtoffers van een terreurdaad.

De nadruk op rationaliteit en bezonnenheid geven aanleiding tot nog meer vreemde opmerkingen. Zo vertelt Tom Jan Meeus van NRC Handelsblad dat de groei van een partij als van Wilders voor de democratie al genoeg een beproeving is. Dus de groei van een politieke partij hoort volgens hem thuis in het rijtje van terroristische aanslagen.

De schrijver Tommy Wieringa sloot zijn op zich goede betoog over Social Media af met de belachelijke conclusie dat wat de categorie “aanslag op de beschaving” betreft de hatelijkheden op het Internet die van de dood en verderf brengende aanslag tijdens een Kerstmarkt overtreffen. Anderen schrijven de gebeurtenissen toe aan verwarde mannen en vinden dat het slechts enkele rimpels zijn aan de spiegelende oppervlakte van de maatschappelijke vijver.

Ik vraag mij af hoe je onverstoorbaar en met het volle verstand oog in oog kunt staan met een hemel en aarde bewegende gebeurtenis zoals een aanslag? Is dit lafheid als natuurlijke reflex door pure overlevingsdrang? Of is het uit onvermogen van een typische schrijfkamerintellectueel of van een columnist met een te grote academische kennisstoornis die geen zicht meer heeft? Het hoofd koel houden midden in een apocalyptische nachtmerrie van uit elkaar gerukte lichamen, bloed en het afgrijselijke gegil van pijn en angst is een regelrechte grootspraak te noemen.

Door terughoudendheid te betrachten kunnen levensvernietigende en traumatische gebeurtenissen zoals het terrorisme dat realiseert tot incidenten worden teruggebracht. In deze fase van verkleining en van onschadelijk maken leidt de weg verder naar abstractie waar de koele cijfers over het aantal slachtoffers de verbijstering achter zich laat en het gebeuren neutraliseert tot een fait accompli.

Misschien kunnen we zeggen dat deze raadgevingen niet voortkomen uit correcte dogmatiek van linkse of liberale signatuur maar uit betrokkenheid en zorg om de samenleving niet door het panische te laten desintegreren. Zo dacht de Duitse politicus erover om de foto van de dader van de aanslag in Berlijn alleen met gemaskeerde ogen te verspreiden. Dit was niet zozeer vanwege een standaardprocedure voor verdachten die voortvluchtig zijn maar  veel meer om verdere maatschappelijke onrust te voorkomen.

Hoe lang laten we dit in de gepamperde welvaartsstaten van Europa nog doorgaan? Hoe lang blijven we dit verkleinen en onschadelijk maken om wille van een nieuwe normaliserende censuur? Het lukt ons weinig om op deze manier de wortel van het probleem aan te pakken. De middelen van abstracte berichtgeving produceert een onverstoorbaarheid die gaat lijken op de oppervlakkige waardigheid van het niet willen weten.

Het aldus ontstane verdringingsmechanisme van de samenleving leidt tot een op huiskamertemperatuur aangepaste schizofrenie. En zoals bestraling of chemokuur de ongeneeslijke patiënt valse hoop biedt, zo denken wij deze kanker met een dergelijk cordon sanitaire te kunnen bestrijden. Maar zoals een wijze president ooit heeft gezegd:

 

***

Afbeelding: Plague Town Madness scène uit de film “Nosferatu” 
Werner Herzog, 1979

Titelbericht naar Jesaja 9, v 36 (Oude Testament)

Facebook
Google+
https://www.opwegnaarmorgen.nl/2016/12/28/s-werelds-duistere-wolken/
SOCIALICON
SOCIALICON

Geef een reactie

Enjoy this blog? Please spread the word !